ترمیم دندان

ترمیم دندان یعنی بازسازی بخش آسیب‌دیده، پوسیده، شکسته یا از دست‌رفته‌ی دندان تا دندان دوباره از نظر عملکرد، شکل، استحکام و زیبایی به حالت مناسب برگردد.
به زبان ساده، وقتی دندان به هر دلیلی خراب می‌شود، دندانپزشک قسمت مشکل‌دار را برمی‌دارد یا اصلاح می‌کند و با مواد مخصوص آن را پر، بازسازی یا جایگزین می‌کند.

هدف ترمیم دندان

ترمیم فقط برای زیبایی نیست؛ چند هدف مهم دارد:

حذف پوسیدگی
جلوگیری از پیشرفت خرابی
برگرداندن توانایی جویدن
کاهش درد و حساسیت
حفظ ساختار باقی‌مانده دندان
بهبود ظاهر دندان
جلوگیری از شکستن بیشتر دندان
کمک به حفظ سلامت لثه و بایت

چه زمانی دندان نیاز به ترمیم دارد؟

دندان ممکن است در این شرایط نیاز به ترمیم پیدا کند:

1) پوسیدگی دندان

رایج‌ترین علت.

وقتی باکتری‌ها مینای دندان را تخریب می‌کنند، حفره ایجاد می‌شود و باید ترمیم شود.

2) شکستگی یا لب‌پریدگی

ممکن است بر اثر:

ضربه
جویدن مواد سفت
دندان‌قروچه
ضعیف شدن دندان بعد از پوسیدگی یا درمان ریشه

3) سایش دندان

در اثر:

دندان‌قروچه
مسواک زدن خشن
اسید معده یا رفلاکس
مصرف زیاد مواد اسیدی

4) ترمیم قدیمی خراب شده

مثلاً پرکردگی قبلی:

شکسته
نشت کرده
تغییر رنگ داده
افتاده
اطرافش دوباره پوسیده شده

5) مشکلات زیبایی

مثل:

فاصله‌های کوچک
بدشکلی خفیف
تغییر رنگ موضعی
لب‌پریدگی جزئی دندان جلو

انواع ترمیم دندان

ترمیم‌ها را می‌شود به چند شکل تقسیم کرد.

الف) ترمیم مستقیم

در این روش، ماده ترمیمی مستقیماً داخل دهان و روی دندان قرار می‌گیرد و شکل داده می‌شود.

نمونه‌ها:

آمالگام
کامپوزیت
گلاس‌آینومر
مواد موقت

مزایا:

سریع‌تر
معمولاً در یک جلسه
هزینه کمتر نسبت به ترمیم‌های غیرمستقیم

معایب:

در تخریب‌های خیلی وسیع همیشه بهترین انتخاب نیست
برخی مواد دوام کمتری از روکش یا اینله/آنله دارند

ب) ترمیم غیرمستقیم

در این روش، ترمیم خارج از دهان ساخته می‌شود و بعد روی دندان چسبانده یا سمان می‌شود.

نمونه‌ها:

اینله (Inlay)
آنله (Onlay)
روکش (Crown)
ونیر در موارد زیبایی

مزایا:

دقت و استحکام بیشتر در بعضی موارد
مناسب برای تخریب‌های وسیع
زیبایی بهتر در برخی مواد سرامیکی

معایب:

معمولاً گران‌تر
ممکن است به بیش از یک جلسه نیاز داشته باشد
گاهی نیاز به تراش بیشتر دندان دارد

مهم‌ترین مواد ترمیمی

1) آمالگام

آمالگام همان ماده نقره‌ای‌رنگ معروف است.

ویژگی‌ها:

مقاوم و بادوام
مناسب برای دندان‌های خلفی
تحمل خوب در برابر فشار جویدن
از نظر زیبایی ضعیف‌تر
امروزه نسبت به قبل کمتر استفاده می‌شود، مخصوصاً در دندان‌های جلویی

مزایا:

دوام خوب
نسبتاً اقتصادی
تکنیک انجام آن در بسیاری موارد ساده‌تر

معایب:

رنگ فلزی
ممکن است برای برخی بیماران از نظر زیبایی قابل قبول نباشد
نیاز به ایجاد فرم خاص در حفره که گاهی تراش بیشتری می‌خواهد

2) کامپوزیت

کامپوزیت ماده همرنگ دندان است و امروزه بسیار پرکاربرد است.

موارد استفاده:

پرکردگی دندان جلو و عقب
بستن فاصله‌های کوچک
اصلاح فرم
ترمیم شکستگی‌های کوچک
درمان‌های زیبایی محدود

مزایا:

همرنگ دندان
زیبایی خوب
اتصال به ساختار دندان
در بعضی موارد تراش محافظه‌کارانه‌تر

معایب:

حساسیت به رطوبت هنگام کار
در حفره‌های خیلی بزرگ ممکن است نسبت به برخی درمان‌های غیرمستقیم ضعیف‌تر باشد
ممکن است به مرور رنگ بگیرد
تکنیک‌حساس است

3) گلاس‌آینومر

ماده‌ای است که بیشتر در شرایط خاص استفاده می‌شود.

مزایا:

آزاد کردن فلوراید
مناسب برای برخی پوسیدگی‌های ریشه
مناسب در کودکان یا ترمیم‌های خاص
چسبندگی شیمیایی نسبی به دندان

معایب:

استحکام کمتر از کامپوزیت و آمالگام
زیبایی و مقاومت محدودتر

4) سرامیک / پرسلن

در ترمیم‌های غیرمستقیم مثل اینله، آنله و روکش استفاده می‌شود.

مزایا:

زیبایی عالی
ثبات رنگ خوب
مقاومت مناسب

معایب:

هزینه بیشتر
نیاز به مراحل لابراتواری یا دیجیتال
در بعضی شرایط ممکن است شکننده‌تر از فلزات باشد

5) طلا و آلیاژهای فلزی

امروزه کمتر رایج‌اند، ولی از نظر دوام بسیار خوب‌اند.

مزایا:

دوام فوق‌العاده
سازگاری خوب با بافت‌ها

معایب:

ظاهر غیرزیبا برای بیشتر افراد
قیمت بالا

ترمیم دندان بر اساس وسعت خرابی

1) ترمیم ساده

وقتی پوسیدگی کوچک است و فقط بخش کمی از دندان درگیر شده.

درمان: معمولاً پرکردگی ساده با کامپوزیت یا آمالگام.

2) ترمیم متوسط

وقتی پوسیدگی بزرگ‌تر است ولی هنوز بخش زیادی از دندان قابل حفظ است.

درمان: پرکردگی وسیع، یا در برخی موارد اینله/آنله.

3) ترمیم وسیع

وقتی دیواره‌های زیادی از دندان از بین رفته یا دندان ضعیف شده.

درمان ممکن است شامل:

بازسازی با پین یا بیلداپ
اینله/آنله
روکش کامل

4) ترمیم دندان عصب‌کشی‌شده

دندانی که درمان ریشه شده معمولاً شکننده‌تر است، چون:

بخشی از بافت دندان از دست رفته
رطوبت و تغذیه طبیعی بافت تغییر کرده
حفره دسترسی درمان ریشه هم ساختار را تضعیف می‌کند

درمان بسته به شرایط:

پرکردگی ساده
بیلداپ
پست و کور
روکش

نکته مهم: هر دندان عصب‌کشی‌شده الزاماً نیاز به پست ندارد، و هر کدام هم الزاماً نیاز به روکش ندارند؛ تصمیم به میزان تخریب و محل دندان بستگی دارد.

مراحل ترمیم دندان چگونه است؟

1) معاینه و تشخیص

دندانپزشک با:

معاینه بالینی
عکس رادیوگرافی
بررسی علائم بیمار

مشخص می‌کند که پوسیدگی یا شکستگی تا چه حد پیش رفته است.

2) بی‌حسی موضعی

اگر پوسیدگی عمیق باشد یا بیمار حساسیت داشته باشد، ناحیه بی‌حس می‌شود.

3) برداشت پوسیدگی و آماده‌سازی دندان

بافت پوسیده یا ضعیف برداشته می‌شود.

هدف این است که:

تمام قسمت آلوده حذف شود
تا حد ممکن بافت سالم حفظ شود

4) ایزولاسیون

یعنی خشک و تمیز نگه داشتن محیط کار.

این کار ممکن است با:

رول پنبه
ساکشن
رابردم

انجام شود.

این مرحله برای کامپوزیت خیلی مهم است.

5) قرار دادن ماده ترمیمی

بسته به نوع ترمیم:

آمالگام فشرده می‌شود
کامپوزیت لایه‌لایه قرار داده می‌شود و با نور سفت می‌شود
در ترمیم غیرمستقیم، قطعه آماده‌شده چسبانده می‌شود

6) فرم‌دهی و تنظیم بایت

ترمیم باید طوری تنظیم شود که:

هنگام بستن دهان بلند نباشد
گیر غذایی ایجاد نکند
فرم طبیعی داشته باشد

7) پالیش و پرداخت

برای صاف شدن سطح، زیبایی بهتر و کاهش تجمع پلاک انجام می‌شود.

ترمیم کامپوزیت چگونه انجام می‌شود؟

چون این روش خیلی پرکاربرد است، جدا توضیح می‌دهم:

تمیز کردن و برداشت پوسیدگی
خشک نگه داشتن دندان
اچ کردن سطح دندان
استفاده از باندینگ
قرار دادن کامپوزیت به‌صورت لایه‌لایه
تاباندن نور برای سخت شدن هر لایه
فرم‌دهی نهایی
تنظیم تماس‌ها و بایت
پالیش

چرا لایه‌لایه؟

برای اینکه:

انقباض ماده کمتر مشکل‌ساز شود
استحکام و تطابق بهتر شود
پخت مناسب‌تر انجام شود

ترمیم آمالگام چگونه انجام می‌شود؟

برداشت پوسیدگی
ایجاد فرم مناسب حفره
آماده‌سازی ماده
قرار دادن و فشرده‌سازی داخل حفره
شکل‌دهی
تنظیم ارتفاع
پرداخت نهایی یا پولیش در زمان مناسب

اینله، آنله و روکش چه فرقی دارند؟

اینله

برای زمانی است که خرابی داخل سطح دندان است و کاسپ‌ها خیلی درگیر نیستند.

آنله

وقتی یک یا چند کاسپ هم نیاز به پوشش و بازسازی دارند.

روکش

وقتی بخش زیادی از تاج دندان ضعیف شده و باید تقریباً کل تاج پوشانده شود.

به‌طور خلاصه:

Inlay: داخل دندان
Onlay: داخل دندان + پوشش بخشی از برجستگی‌ها
Crown: پوشش کامل تاج دندان

ترمیم موقت چیست؟

گاهی دندانپزشک اول یک ترمیم موقت می‌گذارد، مثلاً:

وقتی درمان قطعی به تعویق افتاده
بعد از درمان ریشه
در موارد تشخیصی
در پوسیدگی‌های خیلی عمیق

این ترمیم برای استفاده دائمی نیست و باید با درمان نهایی جایگزین شود.

اگر پوسیدگی خیلی عمیق باشد چه می‌شود؟

اگر پوسیدگی به پالپ نزدیک باشد، ممکن است:

فقط ترمیم انجام شود
لاینر یا بیس گذاشته شود
پالپ‌کپینگ انجام شود
درمان ریشه لازم شود

این موضوع به عوامل زیر بستگی دارد:

عمق پوسیدگی
وجود درد خودبه‌خودی
وضعیت عصب
نتیجه معاینه و رادیوگرافی

تفاوت ترمیم با عصب‌کشی

خیلی‌ها این دو را یکی می‌دانند، ولی فرق دارند:

ترمیم

برای بازسازی قسمت از دست‌رفته دندان است.

عصب‌کشی

برای درمان پالپ یا عصب آسیب‌دیده/عفونی است.

گاهی فقط ترمیم لازم است.

گاهی هم اول عصب‌کشی و بعد ترمیم یا روکش.

تفاوت ترمیم با روکش

ترمیم معمولی معمولاً فقط قسمت خراب را بازسازی می‌کند.

روکش سطح وسیع‌تری از دندان را می‌پوشاند.

معمولاً روکش وقتی لازم می‌شود که:

تخریب وسیع باشد
دندان ترک‌خورده باشد
بعد از عصب‌کشی استحکام کافی نداشته باشد
ترمیم‌های وسیع قبلی شکست خورده باشند

ترمیم زیبایی و ترمیم درمانی

ترمیم درمانی

هدف اصلی: حذف پوسیدگی و بازگرداندن عملکرد

ترمیم زیبایی

هدف اصلی: بهتر کردن ظاهر، مثل:

اصلاح فرم
بستن دیاستم
ترمیم لب‌پریدگی‌های کوچک
هماهنگ کردن رنگ و ظاهر

البته خیلی از ترمیم‌ها هر دو هدف را با هم دارند.

طول عمر ترمیم دندان چقدر است؟

عدد دقیق ثابتی ندارد. به عوامل زیادی بستگی دارد:

نوع ماده
مهارت دندانپزشک
اندازه ترمیم
محل دندان
فشار جویدن
دندان‌قروچه
رعایت بهداشت
رژیم غذایی
دفعات مصرف شیرینی و اسید
مراجعه منظم برای چکاپ

به‌طور کلی:

ترمیم‌های کوچک معمولاً دوام خوبی دارند
ترمیم‌های وسیع بیشتر در معرض شکست هستند
ترمیم‌های سرامیکی و بعضی روکش‌ها در موارد مناسب می‌توانند دوام بالایی داشته باشند
کامپوزیت‌ها در صورت مراقبت مناسب سال‌ها قابل استفاده‌اند

چه چیزهایی باعث خراب شدن ترمیم می‌شوند؟

پوسیدگی مجدد اطراف ترمیم
ترک خوردن یا شکستن
فشار زیاد جویدن
دندان‌قروچه
عادات بد مثل جویدن یخ
چسبندگی ضعیف یا آلودگی به بزاق هنگام کار
کهنگی ترمیم
بلند بودن ترمیم و فشار غیرطبیعی

علائم خرابی ترمیم

اگر این علائم را داشتید، باید معاینه شوید:

گیر غذایی
درد هنگام جویدن
حساسیت به سرد و گرم
لب‌پریدگی
زبری سطح
تغییر رنگ اطراف ترمیم
بوی بد یا مزه بد
احساس بلندی
لق شدن یا افتادن ترمیم

بعد از ترمیم دندان چه مراقبت‌هایی لازم است؟

بعد از کامپوزیت

معمولاً بلافاصله قابل استفاده است، ولی بهتر است:

تا برطرف شدن بی‌حسی چیزی نجوید
چند ساعت اول فشار زیاد وارد نکند
از مواد خیلی رنگی در ساعات اول با احتیاط استفاده کند

بعد از آمالگام

در بسیاری از موارد بهتر است تا چند ساعت از جویدن سمت ترمیم‌شده پرهیز شود.

مراقبت کلی

مسواک منظم
نخ دندان
کاهش مصرف قند
پرهیز از شکستن مواد سفت با دندان
استفاده از نایت‌گارد در صورت دندان‌قروچه
چکاپ دوره‌ای

آیا ترمیم دندان درد دارد؟

معمولاً با بی‌حسی مناسب، درد حین درمان کم است یا وجود ندارد.

بعد از درمان ممکن است کمی:

حساسیت
ناراحتی خفیف
درد هنگام فشار

برای چند روز طبیعی باشد، به‌خصوص اگر پوسیدگی عمیق بوده باشد.

اما اگر درد:

شدید باشد
خودبه‌خودی باشد
شب‌ها بیدارتان کند
هر روز بدتر شود

ممکن است دندان نیاز به بررسی بیشتر یا حتی درمان ریشه داشته باشد.

حساسیت بعد از ترمیم طبیعی است؟

بله، در بعضی موارد طبیعی است، مخصوصاً:

در ترمیم‌های عمیق
بعد از کامپوزیت
وقتی دندان قبلاً حساس بوده

این حساسیت معمولاً طی چند روز تا چند هفته کمتر می‌شود.

اما اگر:

طولانی شود
شدید شود
با فشار زیاد درد بگیرد
فقط موقع بستن دندان‌ها درد داشته باشید

ممکن است نیاز به تنظیم بایت یا بررسی پالپ باشد.

آیا هر دندان پوسیده باید پر شود؟

نه همیشه.

اگر پوسیدگی در مراحل خیلی اولیه و فقط به‌صورت ضایعه سطحی مینایی باشد، گاهی با:

فلورایدتراپی
بهداشت بهتر
کنترل رژیم غذایی
سیلانت در موارد خاص

می‌شود پیشرفت آن را متوقف کرد.

ولی اگر حفره واقعی ایجاد شده باشد، معمولاً نیاز به ترمیم وجود دارد.

ترمیم بهتر است یا کشیدن؟

در اغلب موارد، حفظ دندان طبیعی اولویت دارد اگر دندان قابل نگهداری باشد.

کشیدن دندان معمولاً آخرین انتخاب است، چون بعد از آن ممکن است نیاز به:

ایمپلنت
بریج
پروتز

پیدا شود.

مزایای حفظ و ترمیم دندان طبیعی

جویدن طبیعی‌تر
حفظ استخوان و لثه بهتر
هزینه کمتر نسبت به جایگزینی در بسیاری موارد
حفظ بایت طبیعی
جلوگیری از حرکت دندان‌های مجاور
حس بهتر نسبت به دندان مصنوعی یا جایگزین

عوارض یا محدودیت‌های احتمالی ترمیم

ترمیم دندان درمان بسیار رایجی است، ولی بی‌نقص نیست. احتمال این موارد وجود دارد:

حساسیت موقت
درد پس از درمان
نیاز به تنظیم بایت
تغییر رنگ
شکستگی ترمیم
پوسیدگی مجدد
نیاز به درمان ریشه در دندان‌های خیلی عمیق
نیاز به تعویض ترمیم در آینده

انتخاب بهترین نوع ترمیم به چه چیزهایی بستگی دارد؟

دندانپزشک بر اساس این عوامل تصمیم می‌گیرد:

محل دندان (جلو یا عقب)
وسعت خرابی
میزان بافت باقی‌مانده
وضعیت عصب
نیاز زیبایی
بودجه
عادات بیمار مثل دندان‌قروچه
امکان خشک نگه داشتن محیط
سن بیمار و شرایط دهان

یک جمع‌بندی خیلی ساده

ترمیم دندان یعنی بازسازی دندان خراب یا شکسته برای اینکه دوباره کار کند، درد نداشته باشد و ظاهر مناسبی داشته باشد.

ترمیم ممکن است با کامپوزیت، آمالگام، گلاس‌آینومر، اینله، آنله یا روکش انجام شود.

نوع درمان به میزان خرابی، محل دندان، زیبایی، استحکام مورد نیاز و وضعیت عصب بستگی دارد.