جرمگیری دندان
جرمگیری دندان یعنی برداشتن رسوبات سختشده، پلاک میکروبی و رنگدانههایی که روی سطح دندان و گاهی زیر لثه جمع شدهاند. این رسوبات با مسواک معمولی پاک نمیشوند و اگر بمانند، میتوانند باعث التهاب لثه، خونریزی، بوی بد دهان، تحلیل لثه و حتی لق شدن دندانها شوند.
جرم دندان چیست؟
روی دندانها همیشه یک لایه نرم و چسبنده به نام پلاک میکروبی تشکیل میشود. پلاک از باکتریها، بزاق و باقیمانده مواد غذایی ساخته میشود. اگر این پلاک با مسواک و نخ دندان خوب پاک نشود، به مرور با املاح بزاق ترکیب شده و سخت میشود. به این رسوب سختشده میگویند جرم دندان یا تارتار.
جرم معمولاً در این نواحی بیشتر دیده میشود:
- پشت دندانهای جلویی فک پایین
- اطراف دندانهای آسیای بالا
- کنار خط لثه
- بین دندانها
- زیر لثه، در افراد مبتلا به بیماری لثه
چرا جرمگیری لازم است؟
جرم سطحی فقط یک مشکل ظاهری نیست. سطح زبر جرم باعث میشود پلاک بیشتری روی دندان بچسبد و باکتریها راحتتر رشد کنند. این موضوع میتواند باعث مشکلات زیر شود:
- التهاب لثه: قرمزی، تورم و خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندان
- بوی بد دهان
- عقبرفتگی یا تحلیل لثه
- ایجاد پاکت لثهای، یعنی فاصله غیرطبیعی بین دندان و لثه
- تحلیل استخوان اطراف دندان
- لق شدن دندان در مراحل پیشرفته بیماری لثه
- تشدید پوسیدگی در نواحی نزدیک لثه یا بین دندانها
جرمگیری کمک میکند محیط دهان تمیزتر شود و التهاب لثه کاهش پیدا کند.
جرمگیری چطور انجام میشود؟
جرمگیری معمولاً در مطب دندانپزشکی انجام میشود و بسته به وضعیت دندان و لثه، میتواند ساده یا عمیقتر باشد.
مراحل رایج آن:
- معاینه دندان و لثه
دندانپزشک یا بهداشتکار دهان بررسی میکند که جرمها سطحی هستند یا زیر لثه هم وجود دارند. گاهی عمق شیار لثه اندازهگیری میشود تا مشخص شود بیماری لثه وجود دارد یا نه.
- برداشتن جرم با دستگاه اولتراسونیک
در بیشتر موارد از دستگاهی استفاده میشود که با لرزش بسیار سریع و همراه با آب، جرم را از سطح دندان جدا میکند. آب هم باعث خنک شدن نوک دستگاه و شستوشوی جرمها میشود.
این دستگاه دندان را نمیتراشد؛ فقط رسوبات چسبیده به دندان را جدا میکند.
- استفاده از ابزار دستی
گاهی برای نواحی ظریف، بین دندانها یا زیر لثه از ابزار دستی مخصوص استفاده میشود تا جرمها دقیقتر پاک شوند.
- پولیش دندان
بعد از جرمگیری، دندانها با برس یا کاپ لاستیکی و خمیر مخصوص پولیش میشوند. پولیش سطح دندان را صافتر میکند و لکههای سطحی چای، قهوه، سیگار یا مواد غذایی را تا حدی کم میکند.
- آموزش بهداشت دهان
در پایان معمولاً روش درست مسواک، نخ دندان، مسواک بیندندانی یا دهانشویه مناسب توضیح داده میشود؛ چون اگر مراقبت روزانه درست نباشد، جرم دوباره برمیگردد.
جرمگیری درد دارد؟
در بیشتر افراد جرمگیری دردناک نیست، ولی ممکن است کمی حساسیت یا ناراحتی ایجاد کند، مخصوصاً اگر:
- جرم زیاد باشد
- لثه ملتهب و خونریزیدهنده باشد
- تحلیل لثه وجود داشته باشد
- دندانها از قبل حساس باشند
- جرم زیر لثه باشد
اگر حساسیت زیاد باشد، دندانپزشک میتواند از بیحسی موضعی استفاده کند، بهخصوص در جرمگیری عمیق.
آیا جرمگیری به مینای دندان آسیب میزند؟
اگر توسط فرد متخصص و با دستگاه مناسب انجام شود، جرمگیری به مینای دندان آسیب نمیزند. تصور آسیبدیدن دندان معمولاً به این دلایل ایجاد میشود:
- بعد از برداشتن جرم، فاصلههای قبلاً پوشیدهشده با جرم دیده میشوند.
- لثه ملتهب بعد از درمان کمی جمعتر میشود و دندان بلندتر به نظر میرسد.
- ریشه یا ناحیه نزدیک لثه که قبلاً زیر جرم بوده، ممکن است موقتاً حساس شود.
- زبان روی سطح تمیز دندان حس متفاوتی دارد.
در واقع جرم مثل یک لایه ناسالم روی دندان و لثه قرار دارد؛ برداشتن آن آسیب نیست، بلکه مانع پیشرفت بیماری لثه میشود.
تفاوت جرمگیری و بلیچینگ چیست؟
جرمگیری و بلیچینگ یکی نیستند.
جرمگیری رسوبات، جرم و لکههای سطحی را پاک میکند. بعد از آن دندانها تمیزتر و گاهی روشنتر دیده میشوند، اما رنگ ذاتی دندان تغییر زیادی نمیکند.
بلیچینگ یا سفیدکردن دندان، با مواد مخصوص باعث روشنتر شدن رنگ داخلی دندان میشود. اگر کسی جرم و التهاب لثه داشته باشد، معمولاً بهتر است اول جرمگیری انجام دهد و بعد درباره بلیچینگ تصمیم بگیرد.
تفاوت جرمگیری معمولی و جرمگیری عمیق
جرمگیری معمولی برای وقتی است که جرم بیشتر روی دندان و اطراف خط لثه است.
اما اگر جرم و باکتری به زیر لثه رفته باشند و پاکت لثهای ایجاد شده باشد، ممکن است نیاز به جرمگیری عمیق یا Scaling and Root Planing باشد. در این روش، جرمهای زیر لثه پاک میشوند و سطح ریشه دندان صافتر میشود تا لثه بهتر به دندان بچسبد.
جرمگیری عمیق ممکن است در چند جلسه انجام شود و گاهی با بیحسی موضعی همراه است.
بعد از جرمگیری چه علائمی طبیعی است؟
تا چند روز ممکن است این موارد طبیعی باشند:
- حساسیت به سرما و گرما
- خونریزی خفیف لثه هنگام مسواک
- احساس فاصله بین دندانها
- کمی درد یا سوزش لثه
- احساس زبری یا تغییر حس دندان با زبان
این علائم معمولاً موقتی هستند و با بهتر شدن التهاب لثه کاهش پیدا میکنند.
مراقبتهای بعد از جرمگیری
بعد از جرمگیری بهتر است:
- تا چند ساعت غذا و نوشیدنی خیلی داغ مصرف نکنید، مخصوصاً اگر بیحسی داشتهاید.
- اگر دندانها حساس شدند، از خمیر دندان ضدحساسیت استفاده کنید.
- مسواک زدن را قطع نکنید؛ فقط آرامتر و با مسواک نرم انجام دهید.
- نخ دندان را ادامه دهید، حتی اگر یکی دو روز اول کمی خونریزی دیدید.
- تا ۲۴ ساعت مصرف چای پررنگ، قهوه، نوشابه رنگی، دخانیات و غذاهای رنگی را کمتر کنید، مخصوصاً اگر پولیش انجام شده باشد.
- اگر دندانپزشک دهانشویه تجویز کرد، طبق دستور استفاده کنید.
- اگر درد شدید، خونریزی زیاد، تورم یا تب داشتید، با دندانپزشک تماس بگیرید.
هر چند وقت یکبار باید جرمگیری کرد؟
برای بیشتر افراد، معاینه و پاکسازی حرفهای هر ۶ ماه تا یک سال کافی است. اما بعضی افراد نیاز به فواصل کوتاهتر دارند، مثلاً هر ۳ تا ۶ ماه:
- کسانی که سریع جرم میسازند
- افراد سیگاری
- افراد مبتلا به التهاب یا بیماری لثه
- کسانی که ارتودنسی دارند
- افراد دیابتی
- کسانی که خشکی دهان دارند
- افرادی که بهداشت دهانشان دشوارتر است
زمان دقیق را بهتر است دندانپزشک بر اساس وضعیت لثه و میزان جرم تعیین کند.
آیا جرمگیری باعث لق شدن دندان میشود؟
خیر، جرمگیری دندان را لق نمیکند. در بیماری پیشرفته لثه، ممکن است جرمهای زیاد مثل یک تکیهگاه کاذب دور دندان جمع شده باشند. وقتی جرم برداشته میشود، لق بودن واقعی دندان بیشتر احساس میشود. علت لق شدن، خود جرمگیری نیست؛ علت اصلی، تحلیل استخوان و بیماری لثهای است که از قبل وجود داشته.
آیا خونریزی هنگام جرمگیری خطرناک است؟
خونریزی معمولاً نشانه التهاب لثه است. وقتی لثه ملتهب باشد، با تماس دستگاه یا حتی مسواک خونریزی میکند. بعد از جرمگیری و رعایت بهداشت، خونریزی معمولاً طی چند روز تا چند هفته کمتر میشود.
اما اگر خونریزی شدید، طولانی یا غیرعادی باشد، یا داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنید، باید حتماً به دندانپزشک اطلاع دهید.
چه کسانی باید قبل از جرمگیری به دندانپزشک اطلاع دهند؟
اگر هرکدام از موارد زیر را دارید، قبل از شروع درمان اطلاع دهید:
- بیماری قلبی خاص یا سابقه جراحی دریچه قلب
- مصرف داروهای رقیقکننده خون مثل وارفارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، آسپرین با دوز بالا یا کلوپیدوگرل
- دیابت کنترلنشده
- ضعف سیستم ایمنی
- بارداری
- سابقه حساسیت دارویی
- داشتن پیوند عضو یا مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی
- سابقه اندوکاردیت عفونی
در بیشتر افراد جرمگیری بدون مشکل انجام میشود، اما در بعضی شرایط ممکن است نیاز به احتیاط بیشتر یا هماهنگی پزشکی باشد.
چطور از تشکیل دوباره جرم جلوگیری کنیم؟
برای پیشگیری از جرم، مهمترین کارها اینها هستند:
- مسواک زدن حداقل دو بار در روز، هر بار حدود دو دقیقه
- استفاده روزانه از نخ دندان
- استفاده از مسواک بیندندانی در صورت فاصله بین دندانها یا تحلیل لثه
- تمیز کردن پشت دندانهای جلویی پایین با دقت بیشتر
- کاهش مصرف سیگار و قلیان
- کم کردن مصرف مداوم خوراکیهای شیرین و چسبنده
- نوشیدن آب کافی، مخصوصاً در خشکی دهان
- مراجعه منظم به دندانپزشک
جمعبندی
جرمگیری یک درمان ضروری و پیشگیرانه برای سلامت لثه و دندان است. این کار جرم و پلاک سختشده را پاک میکند، التهاب و خونریزی لثه را کاهش میدهد و از پیشرفت بیماری لثه جلوگیری میکند. اگر درست و حرفهای انجام شود، به مینای دندان آسیب نمیزند و باعث لق شدن دندان نمیشود. حساسیت و خونریزی خفیف بعد از آن معمولاً موقتی است و با مراقبت مناسب بهتر میشود.