چرا لثه‌هایمان هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کنند؟ راهنمای جامع علل، درمان و پیشگیری
خونریزی لثه هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان، تجربه‌ای است که بسیاری از افراد حداقل یک‌بار در طول زندگی خود با آن مواجه شده‌اند. این اتفاق، اگرچه ممکن است در نگاه اول بی‌اهمیت یا ناشی از یک مسواک زدن «خشن» به نظر برسد، اما در واقع زنگ خطری است که دهان و لثه‌های شما برای اعلام یک مشکل به صدا درآورده‌اند. لثه‌های سالم نباید خونریزی کنند؛ بنابراین هرگونه نشانه قرمزی، تورم یا خونریزی، نیازمند توجه دقیق است.
در این مقاله به بررسی علل ریشه‌ای خونریزی لثه، تفاوت بین وضعیت‌های خوش‌خیم و بیماری‌های جدی، و راهکارهای درمانی و پیشگیرانه خواهیم پرداخت.
۱. لثه سالم در مقابل لثه بیمار: تفاوت در چیست؟
برای درک علت خونریزی، ابتدا باید بدانیم لثه سالم چه ویژگی‌هایی دارد. لثه سالم رنگی صورتی، بافتی سفت و بدون التهاب دارد و به دندان‌ها چسبیده است. وقتی لثه‌ها دچار التهاب می‌شوند (وضعیت پزشکی به نام ژنژیویت)، رنگ آن‌ها به قرمز تیره متمایل شده، پف‌کرده و نرم می‌شوند. در این حالت، رگ‌های خونی درون لثه آسیب‌پذیرتر شده و با کوچکترین فشارِ مسواک، پاره شده و خونریزی می‌کنند.
۲. پلاک دندانی: متهم ردیف اول
اصلی‌ترین دلیل خونریزی لثه، تجمع «پلاک دندانی» است. پلاک، لایه‌ای چسبنده و بی‌رنگ از باکتری‌هاست که دائماً روی دندان‌ها و خط لثه تشکیل می‌شود. اگر این پلاک به طور مرتب با مسواک و نخ دندان پاک نشود:
- باکتری‌ها سمی آزاد می‌کنند که باعث تحریک لثه می‌شود.
- سیستم ایمنی بدن برای مقابله با این باکتری‌ها، خون بیشتری به ناحیه لثه می‌فرستد که موجب تورم و حساسیت می‌شود.
- این چرخه باعث می‌شود لثه‌ها هنگام مسواک زدن، به‌راحتی خونریزی کنند.
۳. بیماری‌های لثه؛ از ژنژیویت تا پریودنتیت
خونریزی لثه معمولاً اولین علامت بیماری‌های لثه است:
- ژنژیویت (Gingivitis): مرحله اولیه بیماری لثه است. خبر خوب این است که ژنژیویت برگشت‌پذیر است. با بهبود بهداشت دهان و دندان، خونریزی متوقف شده و لثه به سلامت خود باز می‌گردد.
- پریودنتیت (Periodontitis): اگر ژنژیویت درمان نشود، به مراحل پیشرفته‌تری تبدیل می‌شود. در این مرحله، التهاب به بافت‌های زیرین و استخوان حمایت‌کننده دندان آسیب می‌زند. لثه‌ها از دندان فاصله می‌گیرند و «پاکت‌های پریودنتال» ایجاد می‌کنند که محل تجمع بیشتر باکتری‌هاست. در این حالت، خونریزی تنها یکی از مشکلات است و لق شدن دندان‌ها یا از دست دادن آن‌ها در بلندمدت ممکن است اتفاق بیفتد.
۴. سایر دلایل احتمالی خونریزی لثه
اگرچه پلاک دندان شایع‌ترین علت است، اما موارد دیگری نیز وجود دارند که باید به آن‌ها توجه کرد:
- تکنیک مسواک زدن نادرست: استفاده از مسواک‌های خیلی زبر و فشار بیش از حد هنگام مسواک زدن، می‌تواند به بافت ظریف لثه آسیب فیزیکی وارد کند.
- تغییرات هورمونی: در دوران بلوغ، قاعدگی، بارداری و یائسگی، نوسانات هورمونی جریان خون در لثه‌ها را افزایش داده و آن‌ها را به پلاک حساس‌تر می‌کند («ژنژیویت بارداری» یکی از موارد شایع است).
- کمبودهای تغذیه‌ای: به‌ویژه کمبود ویتامین C و ویتامین K. ویتامین C برای سنتز کلاژن (که بافت لثه را می‌سازد) ضروری است.
- بیماری‌های سیستمیک: شرایطی مانند دیابت کنترل‌نشده، لوسمی، یا اختلالات خونریزی‌دهنده می‌توانند باعث خونریزی لثه شوند. دیابت به طور خاص توانایی بدن در مقابله با عفونت‌ها را کاهش می‌دهد.
- مصرف برخی داروها: داروهای رقیق‌کننده خون (مانند آسپرین یا وارفارین) و برخی داروهای ضدتشنج یا فشار خون می‌توانند لثه‌ها را مستعد خونریزی کنند.
- دخانیات: سیگار کشیدن دشمن اصلی سلامت لثه است. سیگار باعث کاهش خون‌رسانی به لثه‌ها می‌شود، بنابراین لثه‌های یک فرد سیگاری ممکن است خونریزی نکند اما در واقع بیماری لثه در حال پیشرفت باشد (تأخیر در علائم).
۵. چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
بسیاری از افراد به اشتباه فکر می‌کنند خونریزی لثه نشان‌دهنده این است که باید مسواک زدن را متوقف کنند! در حالی که اتفاقاً عکس این موضوع صادق است؛ اگر خونریزی دارید، باید با دقت و ملایمت بیشتری آن ناحیه را تمیز کنید.
اما زمان مراجعه به دندانپزشک وقتی است که:
- خونریزی بیش از یک هفته با وجود رعایت بهداشت ادامه داشته باشد.
- لثه‌ها به‌شدت متورم یا دردناک باشند.
- بوی بد دهان که با مسواک زدن رفع نمی‌شود.
- فاصله گرفتن لثه از دندان (حساس شدن ریشه دندان).
- لق شدن دندان‌ها.
۶. درمان و مراقبت‌های خانگی
- جرم‌گیری حرفه‌ای: اولین قدم در مطب دندانپزشکی، جرم‌گیری و تسطیح ریشه است تا پلاک‌ها و جرم‌های سخت‌سده که با مسواک پاک نمی‌شوند، حذف گردند.
- اصلاح سبک مسواک زدن: از مسواک با برس نرم (Soft) استفاده کنید. مسواک را با زاویه ۴۵ درجه نسبت به خط لثه قرار داده و با حرکات دورانی ملایم دندان‌ها را تمیز کنید.
- نخ دندان؛ حلقه گمشده: بسیاری از مردم مسواک می‌زنند اما نخ دندان نمی‌کشند. پلاک‌هایی که بین دندان‌ها باقی می‌مانند، عامل اصلی خونریزی‌های بین‌دندانی هستند.
- دهان‌شویه‌های آنتی‌باکتریال: استفاده از دهان‌شویه‌های بدون الکل که حاوی کلرهگزیدین یا مواد ضدباکتری هستند، زیر نظر دندانپزشک